1 - ترتيب و تأليف قرآن در زمان پيامبر و به امر خداوند بوده است . 2 - جمع و تدوين و تأليف پس از پيامبر بوده و ترتيب سوره‌ها ، اجتهادى و از ناحيه صحابه است . 3 - ترتيب بيشتر سوره‌ها ، در زمان پيامبر بوده ، امّا برخى مانند سوره توبه پس از پيامبر بوده است . در حقيقت ، اين قول تفصيل ميان دو قول پيشين است . مشهور در ميان علماى شيعه و سنى ، پذيرش قول دوّم ، يعنى اجتهادى بودن ترتيب سوره‌هاست . در اين باره صراحت سخنان بسيارى از علما و پذيرفتن روايات جمع قرآن در عهد خلفاء و يا سكوت در باب اجتهادى بودن ترتيب ، شاهد بر اين مدعاست . از ميان متقدمان ، افراد سرشناسى مانند : امام مالك بن انس ( م 179 ) رئيس مذهب مالكيه « 1 » ، ابو بكر طيب « 2 » ( در يكى از دو قولش ) ، مكى بن ابى طالب « 3 » ( م 437 ه ) ، عز الدين بن عبد السلام « 4 » ( م 660 ) و ابو الحسن احمد بن فارسى قزوينى ، صاحب كتاب مقاييس اللغة ( م 395 ) در كتاب المسائل الخمس « 5 » ، بر اين مطلب تصريح كرده‌اند . از جمله علماى پيشين شيعه كه با اين نظريه همراه بوده‌اند محدث نورى در فصل الخطاب است . « 6 » در بين علماى معاصر شيعه ، از كسانى كه رسما بر اين موضوع تصريح كرده‌اند جناب آقاى جعفر مرتضى عاملى « 7 » و استاد

--> ( 1 ) زركشى ، البرهان ، ج 1 / 354 . ( 2 ) ابن عطية ، المحرر الوجيز ، ج 1 / 49 ، و البرهان ، ج 1 / 351 . ( 3 ) زركشى ، البرهان ، ج 1 / 353 . ( 4 ) عز الدين عبد السلام ، درر الفوائد فى مشكل القرآن / 27 ، كويت ، وزارت اوقاف . ( 5 ) زركشى ، البرهان ج 1 / 356 . ( 6 ) فصل الخطاب / 133 . ( 7 ) عاملى ، سيد جعفر مرتضى ، حقائق هامة حول القرآن الكريم / 146 ، قم ، انتشارات اسلامى ، وابسته به جامعه مدرسين حوزهء علميه قم .